Onze buurtkoelkast in Berlicum en de kabel waar niemand aan dacht

Een idee aan de keukentafel

Het begon in maart, op een natte dinsdagavond bij mijn buurvrouw aan de Kerkwijk. We zaten met vijf mensen rond haar keukentafel en hadden het over wat er elke week in onze containers verdwijnt. Een halve krop sla, yoghurt die morgen over datum gaat, de soep die toch te veel was. Iemand had bij familie in een andere stad een buurtkoelkast gezien, een gewone koelkast in een houten kast langs de stoep, waar iedereen eten in mag zetten en uit mag halen. Binnen een uur hadden we een naam, een groepsapp en een tweedehands koelkast, toegezegd door de zoon van een van ons.

Wat we niet hadden, was enig idee hoe je zo’n ding buiten van stroom voorziet. Daar gaat dit stuk eigenlijk over, want ik denk dat meer vrijwilligersinitiatieven hier tegenaan lopen.

Het verlengsnoer door het keukenraam

Gerard, gepensioneerd timmerman en de handigste van het stel, bouwde een kast van steigerhout met een schuin dakje en ventilatieroosters aan de achterkant. De kast kwam tegen de zijgevel van het huis van Ans en Wim te staan, omdat zij het dichtst bij de stoep wonen en hun oprit breed genoeg is. De stroom kwam de eerste weken uit een oranje verlengsnoer dat door het klepraampje van hun bijkeuken liep. Het raampje kon daardoor niet meer dicht. Bij regen lag de stekkerverbinding in een plasje op de tegels, verpakt in een boterhamzakje.

Ik geef toe dat niemand van ons daar wakker van lag. Tot op een zaterdagochtend in april de aardlekschakelaar bij Ans en Wim eruit klapte, net toen hun dochter op de bank zat te werken. Kast donker, laptop op batterij, koelkast langzaam warm. Wim zei toen dat hij het zo niet meer wilde, en hij had gelijk.

Wat de vakman ervan maakte

Via de groepsapp kwam de tip om Elektricien Berlicum te vragen even te komen kijken. De monteur stond er op een donderdag om half negen, keek naar het boterhamzakje en bleef vriendelijk en zakelijk. Hij legde uit dat een koelkast continu aanstaat en dus een vaste, geaarde aansluiting verdient, en dat een snoer door een raam zowel bij vocht als bij een klemmend kozijn een probleem wordt.

Het werd een spatwaterdicht buitenstopcontact met klepje, hoog genoeg tegen de gevel zodat er geen opspattend water bij komt, op een eigen groep in de meterkast met een aardlekautomaat. Gaat er buiten iets mis, dan valt alleen de buurtkoelkast uit en blijft het huis van Ans en Wim gewoon draaien. De kabel ging door de muur in plaats van door het raam. Hij wees ons ook op iets waar we nooit bij stil hadden gestaan. Een koelkast heeft een klimaatklasse, en een oud exemplaar dat voor de keuken bedoeld is, kan in een onverwarmde kast bij vorst vreemd gaan doen. Gerard heeft de kast daarom aan de binnenkant geïsoleerd en de roosters zo gemaakt dat ze in de winter half dicht kunnen.

Wie betaalt de stroom

Die vraag kwam op de tweede vergadering. Een koelkast verbruikt per jaar een paar honderd kilowattuur, en dat loopt via de meter van Ans en Wim. We hebben een maand lang gemeten met een energiemetertje tussen stekker en stopcontact en op basis daarvan afgesproken dat de groep elke maand een vast bedrag overmaakt uit de pot met donaties. Dat klinkt zakelijk, maar het scheelt ongemak.

Inmiddels staat de koelkast er een half jaar. Er gaat brood in dat de bakker ’s avonds over heeft, appels uit tuinen in het dorp, en af en toe een pan erwtensoep met een briefje erop. Elektricien Berlicum is er sindsdien niet meer geweest, en dat is precies de bedoeling. Wie iets vergelijkbaars wil beginnen, raad ik aan de stroom niet als laatste te regelen maar als eerste.